در فاصله دوشنبه گذشته تا امروز، جنگ میان ایران و آمریکا وارد مرحلهای خطرناکتر و گستردهتر شده است؛ مرحلهای که دیگر تنها به حمله به مراکز موشکی، پایگاههای نظامی یا شناورهای جنگی محدود نیست. در جریان هفت شب پیاپی عملیات آمریکا، پلها، راهآهن، فرودگاهها، تأسیسات برق، شبکههای ارتباطی و مراکز مرتبط با آبرسانی در جنوب ایران نیز هدف قرار گرفتهاند. جمهوری اسلامی نیز در پاسخ، حملات موشکی و پهپادی خود را به پایگاهها و تأسیسات کشورهای همسایهای گسترش داده که میزبان نیروهای آمریکایی هستند.
در این میان، بار اصلی جنگ مانند همیشه بر دوش مردم عادی افتاده است؛ مردمی که نه در تصمیمگیری برای آغاز جنگ نقشی داشتهاند و نه توانایی خروج از مناطق خطرناک را دارند. قطع آب و برق، اختلال در حملونقل، بستهشدن مسیرهای زمینی، کمبود سوخت و نگرانی از ادامه بمباران، زندگی روزمره هزاران خانواده ایرانی را مختل کرده است.
هفت شب عملیات پیدرپی آمریکا
فرماندهی مرکزی ایالات متحده اعلام کرده است که نیروهای آمریکایی تا شامگاه جمعه، هفتمین شب متوالی حملات خود علیه ایران را به پایان رساندهاند. براساس اطلاعیه رسمی سنتکام، این عملیات با استفاده از جنگندهها، پهپادهای رزمی، کشتیهای جنگی و مهمات هدایتشونده انجام شده و مراکز مراقبت و ردیابی، زیرساختهای تدارکاتی نظامی، انبارهای زیرزمینی سلاح و تواناییهای دریایی ایران را هدف قرار داده است.
آمریکا میگوید هدف اصلی حملات، کاهش توان جمهوری اسلامی برای تهدید کشتیهای تجاری و اخلال در عبور و مرور تنگه هرمز است. دولت پرزیدنت ترامپ همزمان محاصره دریایی بنادر ایران را دوباره برقرار کرده و هشدار داده است هر کشتی که از دستورات نیروهای آمریکایی سرپیچی کند، ممکن است متوقف، بازرسی یا مجبور به تغییر مسیر شود.
اما گزارشهای داخل ایران نشان میدهد دامنه حملات از تأسیسات صرفاً نظامی فراتر رفته و به بخشهایی از زیرساخت عمومی کشور نیز رسیده است.
هرمزگان و بندرعباس؛ مرکز اصلی حملات
استان هرمزگان در روزهای اخیر سنگینترین حملات را تحمل کرده است. بندرعباس به دلیل قرارگرفتن بزرگترین بندر تجاری ایران، تأسیسات نیروی دریایی ارتش، پایگاههای سپاه و مراکز مراقبت دریایی در این منطقه، یکی از اهداف اصلی آمریکا بوده است.
در حملات تازه، مراکز فرماندهی، سامانههای دفاع هوایی، تأسیسات موشکی و پهپادی و تجهیزات مراقبت ساحلی در بندرعباس و جزایر اطراف هدف قرار گرفتهاند. آمریکا همچنین از حمله به تأسیسات موشکهای کروز و دفاع ساحلی در جزیره تنب بزرگ خبر داده است.
گزارشها همچنین از حمله به چند پل مهم در اطراف بندرعباس حکایت دارد. هدف نظامی این حملات، قطع مسیرهای انتقال تجهیزات و نیرو میان بنادر جنوبی، پایگاههای دریایی و مراکز سپاه عنوان شده است؛ اما تخریب پلها، رفتوآمد مردم، انتقال مواد غذایی، سوخت و خدمات امدادی را نیز با مشکل روبهرو کرده است.
در بندر خمیر، حمله به یک پل موجب آتشسوزی و کشتهشدن چند نفر شد. تلویزیون دولتی ایران شمار جانباختگان این حمله را دستکم هفت نفر اعلام کرده است. همچنین گزارشهایی از آسیبدیدن خطوط راهآهن و مسیرهای حملونقل جنوب کشور منتشر شده است.
قشم، ایرانشهر و چابهار
جزیره قشم نیز در چند مرحله هدف حمله قرار گرفته است. تأسیسات مراقبت ساحلی، مراکز ارتباطی و مواضعی که آمریکا آنها را مرتبط با عملیات دریایی سپاه معرفی کرده، در این جزیره بمباران شدهاند.
در ایرانشهر استان سیستانوبلوچستان، یک پادگان نظامی هدف قرار گرفت. ارتش جمهوری اسلامی اعلام کرد که در یکی از این حملات هفت نیروی نظامی کشته شدهاند. فرودگاه ایرانشهر نیز در میان اهداف گزارششده قرار داشته و فعالیت آن با اختلال روبهرو شده است.
در اطراف چابهار نیز حملاتی گزارش شده است، با این حال دولت هند اعلام کرده ترمینالی که توسط هند در بندر چابهار اداره میشود، آسیب ندیده و همچنان عملیاتی است. این تأیید نشان میدهد که دستکم بخشی از تأسیسات بندری چابهار از حملات مستقیم در امان مانده است.
بوشهر و مناطق مرکزیتر ایران
در بوشهر نیز صدای چند انفجار گزارش شده است. این شهر علاوه بر پایگاههای دریایی، میزبان تنها نیروگاه اتمی فعال ایران است. با وجود شنیدهشدن انفجارها، تاکنون گزارشی معتبر مبنی بر آسیبدیدن ساختمان اصلی نیروگاه اتمی منتشر نشده است.
گزارشهای رسمی و رسانهای نشان میدهد که حملات آمریکا بهتدریج از سواحل جنوبی به مناطق داخلیتر گسترش یافته است. برجهای ارتباطی، ایستگاههای حملونقل، پلها و مراکز تدارکاتی از جمله اهدافی بودهاند که در روزهای اخیر مورد حمله قرار گرفتهاند.
خسارت انسانی و مشکلات آب و برق
وزارت بهداشت جمهوری اسلامی اعلام کرده است که در موج اخیر حملات آمریکا، حدود ۵۰ نفر کشته و بیش از ۵۰۰ نفر زخمی شدهاند. این آمار ممکن است شامل نیروهای نظامی و غیرنظامیان باشد و تفکیک دقیقی درباره هویت همه قربانیان منتشر نشده است.
در گزارشهای پیشین، تا صبح جمعه شمار کشتهشدگان ۳۸ نفر و تعداد مجروحان بیش از ۴۰۰ نفر اعلام شده بود، اما با ادامه حملات، آمار افزایش یافته است. در میان قربانیان نام زنان و دستکم یک کودک نیز گزارش شده است.
در استان هرمزگان، آسیب به تأسیسات برق و آبرسانی باعث قطع یا کاهش آب در شماری از روستاها و مناطق شهری شده است. برخی شبکههای ارتباطی نیز دچار اختلال شدهاند و ساکنان جنوب ایران از قطعی برق، کمبود آب و دشواری دسترسی به بنزین خبر دادهاند. حمله به زیرساختهایی که هم کاربرد نظامی و هم استفاده غیرنظامی دارند، نگرانیهای جدی درباره وضعیت انسانی ایجاد کرده است.
پاسخ ایران؛ حمله به کشورهای همسایه
جمهوری اسلامی در پاسخ به حملات آمریکا، موجی از موشکها و پهپادها را به سوی کشورهای همسایه شلیک کرده است. تهران ادعا میکند هدف این حملات، مراکز نظامی آمریکا و پایگاههایی است که در عملیات علیه ایران نقش دارند، اما برخی حملات به فرودگاهها، پالایشگاهها، تأسیسات آب و برق و مناطق غیرنظامی نیز خسارت زدهاند.
کشورهای کویت، بحرین، اردن و عربستان سعودی در روزهای اخیر هدف حمله قرار گرفتهاند. گزارشها از فعالشدن سامانههای دفاع هوایی در قطر و دیگر کشورهای خلیج فارس نیز حکایت دارد.
خسارت سنگین به تأسیسات آب کویت
مهمترین حمله ایران به کشورهای منطقه، اصابت موشک یا پهپاد به یک مجموعه بزرگ تولید برق و آبشیرینکن در کویت بود. این حمله موجب آتشسوزی و آسیب به تأسیساتی شد که بخش بزرگی از آب آشامیدنی کویت را تأمین میکند.
بیش از ۹۰ درصد آب آشامیدنی کویت از طریق آبشیرینکنها تولید میشود و آسیبدیدن چنین مجموعهای میتواند مستقیماً زندگی میلیونها نفر را تحت تأثیر قرار دهد. مقامهای کویت از مردم خواستهاند در مصرف آب و برق صرفهجویی کنند. چند کارگر و نیروی امدادی نیز در جریان حملات و عملیات اطفای حریق زخمی شدهاند.
فرودگاه و برخی تأسیسات نفتی کویت نیز در چند مرحله هدف قرار گرفتهاند. پروازها برای مدتی با اختلال روبهرو شدند و پدافند هوایی این کشور تعدادی از موشکها و پهپادهای ورودی را رهگیری کرد.
حمله به بحرین، اردن و عربستان
در بحرین، آژیرهای خطر به صدا درآمد و نیروهای دفاعی از رهگیری چند هدف هوایی خبر دادند. جمهوری اسلامی مدعی شد مراکز نظامی آمریکا و یک مرکز فناوری و هوش مصنوعی مرتبط با فعالیتهای نظامی را هدف قرار داده است. میزان دقیق خسارت این حملات هنوز روشن نیست.
در اردن نیز موشکها و پهپادهایی به سوی مناطقی شلیک شدند که ایران آنها را مراکز پشتیبانی عملیات آمریکا معرفی کرده است. دولت اردن اعلام کرده بخشی از این حملات رهگیری شدهاند. جمهوری اسلامی همچنین مدعی حمله به یک پایگاه مرتبط با عملیات آمریکا در اردن شده، اما جزئیات این ادعا بهطور مستقل تأیید نشده است.
عربستان سعودی نیز برای نخستین بار پس از چند ماه هدف حمله مستقیم قرار گرفت. پایگاه هوایی شاهزاده سلطان در نزدیکی الخرج که نیروهای آمریکایی در آن حضور دارند، از اهداف اعلامشده بود. هشدارهای دفاعی در مناطق الخرج و بندر راهبردی ینبع نیز فعال شد. هنوز درباره میزان خسارت یا تلفات احتمالی این حملات اطلاعات کامل و مستقلی منتشر نشده است.
تنگه هرمز؛ جنگی که اقتصاد جهان را تهدید میکند
در کنار حملات زمینی و هوایی، تنگه هرمز به اصلیترین میدان رویارویی تبدیل شده است. ایران چند کشتی تجاری را هدف قرار داده یا متوقف کرده و آمریکا نیز کشتیهایی را که به گفته واشنگتن در حال شکستن محاصره بنادر ایران بودهاند، بازرسی یا توقیف کرده است.
براساس گزارش ارتش آمریکا، در حملات اخیر به کشتیهای تجاری، نزدیک به دوازده غیرنظامی کشته، زخمی یا مفقود شدهاند. انفجار و برخورد با مین در نزدیکی مسیرهای کشتیرانی نیز گزارش شده و عبور کشتیهای نفتکش بهشدت کاهش یافته است.
اختلال در تنگه هرمز که مسیر انتقال بخش مهمی از نفت و گاز جهان است، باعث افزایش بیش از چهار درصدی قیمت نفت شده و نگرانی درباره کمبود انرژی، افزایش قیمت بنزین و رشد تورم جهانی را بالا برده است.
مردمی که میان دو آتش ماندهاند
تحولات این هفته نشان میدهد که جنگ ایران و آمریکا از محدوده یک درگیری نظامی کنترلشده خارج شده و به جنگی علیه زیرساختهای حیاتی نزدیک میشود. حمله به پلها، نیروگاهها، فرودگاهها، بنادر و تأسیسات آب، صرفنظر از اینکه با چه هدف نظامی انجام شود، زندگی مردم عادی را مستقیماً در معرض خطر قرار میدهد.
از یک سو آمریکا میگوید قصد دارد توان نظامی جمهوری اسلامی و امکان تهدید کشتیرانی را از بین ببرد. از سوی دیگر، جمهوری اسلامی حملات خود به کشورهای همسایه را پاسخی به حضور نیروهای آمریکایی در منطقه معرفی میکند. اما کشورهای همسایه و شهروندان آنها در تصمیمگیری برای این جنگ نقشی نداشتهاند.
ایران امروز با تخریب زیرساختها، افزایش شمار قربانیان، کمبود آب و برق در جنوب و احتمال گسترش حملات به شهرهای دیگر روبهرو است. همزمان، حملات جمهوری اسلامی به کویت، بحرین، اردن و عربستان، خطر تبدیل جنگ به یک نبرد تمامعیار منطقهای را افزایش داده است.
آنچه بیش از همه نگرانکننده به نظر میرسد، عبور تدریجی دو طرف از خطوط قرمز پیشین است. هر بار که یک نیروگاه، آبشیرینکن، پل، فرودگاه یا کشتی تجاری هدف قرار میگیرد، مرز میان جنگ نظامی و آسیبزدن به جامعه غیرنظامی کمرنگتر میشود.
در چنین شرایطی، ادامه این مسیر نهتنها آینده ایران، بلکه امنیت سراسر خاورمیانه و اقتصاد جهان را تهدید میکند. مردم ایران که سالها زیر فشارهای اقتصادی، سیاسی و اجتماعی قرار داشتهاند، اکنون با جنگی روبهرو هستند که هیچ تضمینی برای پایان سریع آن وجود ندارد. روشن است که بدون توقف حملات، بازگشت به مذاکره و ایجاد یک سازوکار قابل اعتماد برای تردد در تنگه هرمز، هر شب تازه میتواند خسارت و قربانیان بیشتری به همراه داشته باشد.