در روزی که به نام مادر مزین است، دلها بیاختیار به سمت آن گوهر گرانبهایی میرود که بیادعا، بیمنت و با عشقی بیانتها، زندگیمان را ساختهاند. مادر، واژهای است که حتی تلفظش با طنین مهر و آرامش درهمآمیخته، و هیچ زبانی، توان توصیف کامل آن را ندارد. در این نوشتار، قصد داریم به مناسبت روز مادر، ادای احترامی ویژه به مادران ایرانی داشته باشیم؛ زنانی که قرنها با قامت ایستاده و دلی لبریز از محبت، جامعهای را زنده نگه داشتهاند.
مادر ایرانی، تجسم صبوری در طوفانهای تاریخ
تاریخ معاصر ایران، سرشار از فراز و فرود، سختی و بحران، جنگ و تحریم، مهاجرت و بیثباتی بوده است. در این میان، آنکه همچون ستونفقرات خانه و جامعه ایستاده، مادر ایرانی بوده است. زنانی که در سختترین شرایط، خانه را به پناهگاهی امن برای فرزندان خود بدل کردند؛ مادرانی که با فداکاری، نبود امکانات را با مهر پر کردند و با عشق بیحدشان، دردها را التیام بخشیدند.
در سالهای اخیر، در دوران تحریمها و بحرانهای اقتصادی، این مادران بودند که با قناعت، صرفهجویی و کار طاقتفرسا، سفرهای آبرومند برای خانواده نگه داشتند. در این دوران که نرخ تورم بالا رفت، ارزش پول پایین آمد و درآمدها با هزینهها همخوانی نداشت، مادران ایرانی بار خانواده را بر دوش کشیدند؛ گاه با کار در خانه، گاه با آموزش خصوصی، گاه با فروش صنایعدستی و حتی دستفروشی.
مادران ایرانی در غربت؛ شعلههای امید در تبعید
پس از انقلاب اسلامی، هزاران خانواده ایرانی به ناچار راهی دیار غربت شدند. در این هجرت ناخواسته، مادران ایرانی نقش ستون استوار خانواده را ایفا کردند؛ زنانی که در دل جامعهای غریبه، با زبان و فرهنگی متفاوت، سعی کردند هم هویت ایرانی را حفظ کنند و هم امنیت و آرامش را برای فرزندان خود فراهم سازند.
مادران مهاجر، با دلنگرانیهای شبانه، با دو یا چند شیفت کار در رستورانها، مهدکودکها، کارگاههای خیاطی یا خانههای سالمندان، فرزندان خود را بزرگ کردند. در کنار تمام این مشغلهها، آنها قصههای فارسی را برای کودکانشان بازگو کردند، نوروز را زنده نگه داشتند و تلاش کردند تا فرزندانشان نهتنها موفق باشند، بلکه ریشهدار بمانند. این مادران، مظهر پایداریاند؛ نماد عشق در تبعید.
مادران ایرانی در خط مقدم آموزش و پرورش
مادران ایرانی از دیرباز، آموزگاران نخستین کودکان بودهاند. پیش از آنکه کودک وارد مدرسه شود، این مادر است که با لالاییهایش زبان فارسی را به گوش کودک میخوانَد؛ با داستانهای شاهنامه و حکایات سعدی، خرد و اخلاق را به او میآموزد. حتی در دوران فقر فرهنگی، مادر ایرانی کوشیده تا فرزندش باسواد شود، تا آیندهای بهتر داشته باشد.
چه بسیار مادرانی که خود بیسواد بودند، اما با سماجت و ایستادگی، دخترانشان را تا دانشگاه همراهی کردند؛ زنانی که با چرخ خیاطی، لباس میدوختند تا بتوانند کتابهای مدرسه را تهیه کنند، و دخترانشان امروز پزشک، مهندس یا معلم شدهاند. این یعنی، پشت هر موفقیت فردی، یک مادر فداکار ایستاده است.
مادران تنها، مادران دوچندان قوی
در دهههای اخیر، با افزایش طلاق، مهاجرت و از همپاشی خانوادهها، جمعیت مادران تنها در ایران افزایش یافته است. این مادران، که هم پدر هستند و هم مادر، بار مسئولیتهای اجتماعی، مالی و تربیتی را دوچندان بر دوش میکشند. آنان در سکوت، بدون شکایت، فرزندانی را تربیت کردهاند که نهتنها سربار جامعه نیستند، بلکه مفید و اثرگذار نیز هستند. آنان در خط مقدم درد و رنج ایستادهاند، اما هرگز از مهر، وظیفه و فداکاری خود نکاستهاند.
مادران ایرانی و تکنولوژی؛ تطابق با دنیای مدرن
یکی از ویژگیهای برجسته مادران ایرانی، توانایی انطباق با شرایط نوین است. از نسل مادربزرگهایی که هنوز نامه مینوشتند، تا مادران امروزی که در واتساپ گروههای درسی فرزندانشان را مدیریت میکنند، این تطابق حیرتانگیز است. مادر ایرانی امروز، هم دغدغه آموزش مجازی دارد، هم با بیماریهای روحی و جسمی فرزندان آشناست، هم پزشک است، هم روانشناس، و هم مشاور.
او در جهانی آشفته، تلاش میکند میان سنت و مدرنیته تعادل برقرار کند؛ هم میراثدار فرهنگ است، هم پذیرای تکنولوژی. این ترکیب، او را به موجودی خارقالعاده بدل کرده است که در کمتر فرهنگی میتوان مشابهش را یافت.
ادای احترام به همه مادران، زنده و جاودانه
روز مادر، نهفقط روز خرید گل و کادویی گذراست، بلکه فرصتی است برای قدردانی عمیق از تمام زحمات نادیدهماندهای که مادران ایرانی متحمل شدهاند. از آن مادر پیر روستایی که با دستهای پینهبسته نان میپزد، تا آن مادر جوان شهری که در میان فشار اقتصادی و اضطرابهای روزمره، فرزندانش را با عشق پرورش میدهد.
این نوشته، ادای دینی است کوچک در برابر بزرگی وجود آنان. مادران ایرانی، فرشتگان بیبال زمینیاند؛ مهرشان بیپایان، صبرشان مثالزدنی و حضورشان نعمتی بیبدیل است.
باشد که همواره یادشان زنده، حرمتشان نگهداشته، و نقششان در جامعهمان پررنگ و محترم بماند.
روزتان مبارک، مادران ایران…
شهبد نوری