عفونت ادراری در زنان؛ مشکلی ساده که گاهی میتواند به کلیهها برسد
سوزش هنگام ادرار، احساس نیاز مداوم به رفتن به دستشویی و درد پایین شکم؛ بسیاری از زنان حداقل یکبار در زندگی این علائم را تجربه میکنند. عفونت دستگاه ادراری یا UTI یکی از شایعترین عفونتهای زنان است و در بیشتر موارد با درمان مناسب بهسرعت برطرف میشود. اما همین بیماری ظاهراً ساده، اگر نادیده گرفته شود، میتواند از مثانه به کلیهها گسترش پیدا کند و به یک مشکل جدی پزشکی تبدیل شود.
زنان به دلایل آناتومیکی بسیار بیشتر از مردان دچار عفونت ادراری میشوند. شناخت علائم اولیه، مراجعه بهموقع به پزشک و پرهیز از مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک، سه نکته اساسی برای جلوگیری از عوارض این بیماری هستند.
عفونت ادراری چیست؟
دستگاه ادراری شامل کلیهها، حالبها، مثانه و مجرای ادرار است. در حالت طبیعی، ادرار و بسیاری از بخشهای دستگاه ادراری عاری از باکتریهای بیماریزا هستند. اما زمانی که باکتریها وارد مجرای ادرار شده و به مثانه برسند، میتوانند باعث عفونت شوند.
شایعترین عامل، باکتری E. coli است که بهطور طبیعی در دستگاه گوارش زندگی میکند اما اگر وارد مجرای ادرار شود، میتواند عفونت ایجاد کند.
چرا زنان بیشتر دچار UTI میشوند؟
مجرای ادرار زنان کوتاهتر از مردان است و فاصله آن با ناحیه مقعد نیز کمتر است. بنابراین باکتریها مسیر کوتاهتری برای رسیدن به مثانه دارند.
فعالیت جنسی، بارداری، یائسگی، استفاده از برخی روشهای جلوگیری از بارداری و سابقه قبلی UTI نیز میتوانند احتمال عفونت را افزایش دهند.
پس از یائسگی، کاهش استروژن باعث تغییر بافتهای واژن و مجرای ادرار میشود و ممکن است زنان را بیشتر مستعد عفونتهای مکرر کند.
علائم معمول عفونت مثانه
علائم میتوانند ناگهانی ظاهر شوند. شایعترین آنها عبارتاند از:
- سوزش یا درد هنگام ادرار
- احساس نیاز مکرر به ادرار کردن
- احساس فوریت برای رفتن به دستشویی
- خروج مقدار کمی ادرار در هر بار
- درد یا فشار پایین شکم
- کدر شدن ادرار
- وجود خون در ادرار
بوی غیرمعمول ادرار ممکن است دیده شود، اما تغییر بو بهتنهایی برای تشخیص UTI کافی نیست و میتواند دلایل دیگری مانند کمآبی بدن داشته باشد.
وقتی عفونت به کلیه میرسد
یکی از مهمترین دلایلی که نباید UTI را نادیده گرفت، احتمال گسترش عفونت به کلیههاست. عفونت کلیه یا پیلونفریت وضعیت جدیتری است و معمولاً نیاز به درمان سریع دارد.
علائم هشداردهنده میتواند شامل موارد زیر باشد:
- تب و لرز
- درد پهلو یا پشت، معمولاً زیر دندهها
- تهوع یا استفراغ
- ضعف شدید
- احساس بیماری عمومی همراه با علائم ادراری
اگر فردی همراه با علائم UTI دچار تب، لرز، استفراغ یا درد پهلو شود، باید سریعاً با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرد.
عفونت ادراری چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک معمولاً درباره علائم سؤال میکند و ممکن است آزمایش ادرار درخواست کند. در برخی موارد، بهخصوص عفونتهای مکرر یا پیچیده، کشت ادرار انجام میشود تا نوع باکتری و آنتیبیوتیک مناسب مشخص شود.
این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا مصرف بیرویه آنتیبیوتیک باعث افزایش مقاومت میکروبی شده است.
چرا نباید آنتیبیوتیک باقیمانده در خانه را مصرف کرد؟
گاهی فرد با مشاهده سوزش ادرار، چند قرص آنتیبیوتیک باقیمانده از بیماری قبلی را مصرف میکند. این کار میتواند مشکلساز باشد.
اولاً همه سوزشهای ادراری ناشی از UTI نیستند. عفونت واژن، بعضی عفونتهای مقاربتی، سنگ کلیه و مشکلات دیگر میتوانند علائم مشابه ایجاد کنند.
ثانیاً نوع دارو و مدت درمان باید متناسب با وضعیت بیمار باشد. مصرف داروی نامناسب یا قطع زودهنگام آن میتواند باعث باقی ماندن عفونت و افزایش مقاومت آنتیبیوتیکی شود.
آب؛ ساده اما مهم
نوشیدن مایعات کافی باعث میشود فرد مرتبتر ادرار کند و به دفع باکتریها از دستگاه ادراری کمک میکند. کمآبی میتواند ادرار را غلیظتر کند و برخی علائم ادراری را تشدید کند.
البته نوشیدن حجم بسیار زیاد آب جایگزین درمان عفونت نیست. اگر UTI باکتریایی تشخیص داده شود و پزشک آنتیبیوتیک تجویز کند، درمان باید طبق دستور انجام شود.
آیا نگه داشتن ادرار ضرر دارد؟
بهتر است عادت به نگه داشتن طولانیمدت ادرار نداشته باشید. وقتی نیاز به ادرار کردن دارید، در صورت امکان مثانه را تخلیه کنید.
ادرار کردن پس از رابطه جنسی نیز اقدامی ساده و کمخطر است که ممکن است به خارج شدن باکتریهایی که وارد مجرای ادرار شدهاند کمک کند، هرچند بهتنهایی تضمینکننده پیشگیری از UTI نیست.
بهداشت؛ بیشتر همیشه بهتر نیست
یکی از باورهای اشتباه این است که عفونت ادراری لزوماً نتیجه رعایت نکردن نظافت است. این تصور میتواند باعث خجالت بیمورد زنان شود.
از سوی دیگر، شستوشوی بیش از حد، دوش واژینال و استفاده مکرر از محصولات معطر ممکن است محیط طبیعی ناحیه تناسلی را مختل کرده و باعث تحریک شود.
رعایت بهداشت معمول، پاک کردن از جلو به عقب پس از اجابت مزاج و پرهیز از محصولات تحریککننده برای بسیاری از زنان کافی است.
عفونتهای مکرر
بعضی زنان چندین بار در سال دچار UTI میشوند. اگر عفونت مرتب بازمیگردد، نباید هر بار بدون بررسی دقیق فقط همان درمان قبلی تکرار شود.
پزشک ممکن است درباره ارتباط عفونت با فعالیت جنسی، یائسگی، دیابت، سنگهای ادراری یا مشکلات ساختاری دستگاه ادراری بررسی بیشتری انجام دهد.
در زنان یائسهای که دچار عفونتهای مکرر هستند، پزشک ممکن است در شرایط مناسب درباره درمان موضعی استروژن واژینال نیز صحبت کند. این درمان برای همه مناسب نیست و باید بر اساس وضعیت فرد انتخاب شود.
کرنبری واقعاً مؤثر است؟
آب یا مکمل کرنبری سالها به عنوان روش پیشگیری از UTI تبلیغ شده است. برخی پژوهشها نشان میدهند فرآوردههای کرنبری ممکن است در بعضی زنان احتمال عفونتهای مکرر را کاهش دهند، اما نتیجه تحقیقات یکسان نیست.
کرنبری درمان عفونت فعال نیست و نباید جایگزین مراجعه به پزشک یا آنتیبیوتیک تجویزشده شود. افرادی که داروهای خاص، بهویژه بعضی رقیقکنندههای خون مصرف میکنند، بهتر است پیش از استفاده منظم از مکملها با پزشک مشورت کنند.
بارداری و UTI
عفونت ادراری در دوران بارداری اهمیت ویژهای دارد. تغییرات هورمونی و فیزیکی بارداری میتواند احتمال عفونت را افزایش دهد و بعضی عفونتها حتی ممکن است بدون علائم واضح باشند.
به همین دلیل زنان باردار باید توصیههای پزشک درباره آزمایش ادرار و درمان را جدی بگیرند و در صورت بروز سوزش، تب، درد پهلو یا سایر علائم سریعاً اطلاع دهند.
چه زمانی مراجعه فوری ضروری است؟
وجود تب بالا، لرز، درد شدید پهلو، استفراغ، گیجی، ضعف شدید یا بدحال شدن عمومی همراه با علائم ادراری نیازمند ارزیابی سریع پزشکی است.
همچنین زنان باردار، افراد مبتلا به بیماری کلیوی، دیابت کنترلنشده یا ضعف سیستم ایمنی باید نسبت به علائم عفونت ادراری حساستر باشند.
سخن پایانی
عفونت ادراری آنقدر شایع است که گاهی زنان آن را مسئلهای ساده و همیشگی تصور میکنند. در بیشتر موارد نیز با تشخیص و درمان صحیح، مشکل بدون عارضه برطرف میشود. اما تفاوت بزرگی میان یک عفونت ساده مثانه و عفونتی که به کلیه رسیده وجود دارد.
سوزش و تکرر ادرار را نادیده نگیرید، آنتیبیوتیک را خودسرانه شروع نکنید و اگر تب، لرز، درد پهلو یا استفراغ به علائم اضافه شد، مراجعه پزشکی را به تأخیر نیندازید.
نوشیدن آب کافی، تخلیه منظم مثانه، رعایت بهداشت صحیح و بررسی عفونتهای مکرر اقدامات سادهای هستند که میتوانند به سلامت دستگاه ادراری کمک کنند.
گاهی مراقبت از سلامت زنان از همین نشانههای کوچک آغاز میشود؛ نشانههایی که اگر بهموقع جدی گرفته شوند، میتوانند از یک مشکل بسیار بزرگتر جلوگیری کنند.